Wyjątkowy cykl „Karty z kalendarza”, w którym dzień po dniu odkrywamy historię Kalisza Pomorskiego z lat 1945–1985

To podróż w czasie, która pozwoli nam wspólnie przypomnieć sobie początki powojennego życia w naszym mieście – ludzi, wydarzenia, codzienność i wielkie chwile.

8 grudnia…
1982 roku (43 lata temu) – W związku z dokonywaną przez egzekutywę Komitetu Miejsko-Gminnego PZPR oceną kadr kierowniczych, jego I sekretarz towarzysz Jerzy Płachta „zwrócił się do zebranych o wypowiedzi w sprawie opinii na temat byłego kierownika ZGKiM tow. Adama Kartosza i obecnego prezesa zarządu GS „SCh” tow. Mariana Kozaka”.
Adam Kartosz oświadczył, że zrezygnował ze stanowiska kierownika ZGKiM, ponieważ „nie mógł podołać obowiązkom”. Ten argument tow. Piotr Kozak uznał za zasadny i dodał, że obecnie Adam Kartosz „jako kierownik rozlewni w GS ma pracę łatwiejszą i na pewno jej podoła”. Na pytanie tow. Mirosława Szłapaka: czy zarząd GS uzgadniał ze swoją Podstawową Organizacją Partyjną powołanie tow. Kartosza na kierownika rozlewni? I sekretarz POP w GS Antoni Centkowski odpowiedział, że „został o tym fakcie poinformowany już po zatrudnieniu”. W głosowaniu za wycofaniem rekomendacji PZPR dla Adama Kartosza na kierownika ZGKiM (co w praktyce oznaczało zwolnienie ze stanowiska) było 5 członków egzekutywy, a jeden się wstrzymał.
Prezes zarządu GS tow. Marian Kozak poinformował o bieżących decyzjach kadrowych podkreślając, że „niektóre ciągną się od ponad roku kiedy on jeszcze nie był prezesem”. Długą listę zarzutów dla jego działań sformułowali kolejno towarzysze: Zdzisława Gnacyk, Kazimierz Szulc, Pelagia Starzec, Edward Bejnarowicz i Jerzy Płachta. Zgodnie stwierdzono, że prezes Marian Kozak „podejmuje decyzje kadrowe jednoosobowo nawet wbrew opinii POP” czy też zatrudnia „ludzi sądownie karanych”, co pogłębia „negatywną opinię społeczeństwa o działalności GS”.
Przewodniczący Rady Nadzorczej GS tow. Piotr Kozak uznał, iż „tylko część zarzutów jest słuszna”, a polityka kadrowa prezesa Mariana Kozaka jest właściwa. Dlatego rada nadzorcza „zaakceptowała dalsze pełnienie przez niego funkcji prezesa”. W przeprowadzonym głosowaniu 5 członków egzekutywy było za cofnięciem rekomendacji tow. Marianowi Kozakowi, a jeden się wstrzymał.
W sprawach organizacyjnych naczelnik MiG Antoni Oleksiuk poinformował, że „nie jest w stanie podać terminu uzyskania mieszkania” dla komendanta kaliskiego posterunku MO gdyż „wyczerpały się możliwości załatwienia”. Dlatego egzekutywa postanowiła „zwrócić się o pomoc w tej sprawie do Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Koszalinie”.

9 grudnia…
1953 roku (72 lata temu) – Na posiedzeniu Prezydium Gminnej Rady Narodowej w Kaliszu Pomorskim poinformowano, że najgorzej przebiega kontraktacja lnu. „Rolnicy tłumaczą się tym, że na lnie mają straty i muszą do tej uprawy dopłacać bo dwukrotnie obciąża się ich za nawozy”. Równie niechętnie kontraktują rolnicy groch, tłumacząc to „wysokimi cenami za nasienie liczonymi przez GS”. Za to bez problemu przebiega kontraktacja owsa gdyż przynosi ona korzyści. Sołtysów zobowiązano do przeglądu gospodarstw opuszczonych i wolnych gdyż „państwo nakłada na te gospodarstwa olbrzymie pieniądze aby je doprowadzić do użytku. A skoro remonty już zostaną przeprowadzone to osiedleńców na nie znajdziemy”.
1981 roku (44 lata temu) – W posiedzeniu egzekutywy KM-G PZPR uczestniczył (po raz pierwszy i ostatni) Władysław Mikłasewicz przewodniczący Międzyzakładowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność” w Kaliszu Pomorskim. Omawiając realizację wniosków zwrócił uwagę na „problem zatrudnienia kobiet i pracowników zwolnionych z poszczególnych zakładów”, na złą działalność służby zdrowia oraz kiepskie zaopatrzenie w kioskach zakładowych. Naczelnik MiG Henryk Strugała uznał te wnioski za pilne do wykonania, ale „ich realizacja jest uzależniona od środków i materiałów”.

10 grudnia…
1945 roku (80 lat temu) – Poświęcenie kościoła filialnego pw. św. Izydora w Białym Zdroju.
1948 roku (77 lat temu) – Poświęcenie kościoła filialnego pw. św. św. Piotra i Pawła w Dębsku.
1951 roku (74 lata temu) – Jak oświadczył na posiedzeniu Prezydium Gminnej Rady Narodowej jego przewodniczący Tadeusz Chwaliński, „powinniśmy skierować swój wysiłek w celu realizowania dwóch szczególnie akcji, w których stoimy prawie na szarym końcu, a mianowicie: kontraktacja i subskrypcja Pożyczki Rozwoju Sił Polski”. Wiceprzewodniczący Prezydium GRN Władysław Chojnacki dodał, że „koniecznością jest również przyłożenie dużego starania do realizacji planu finansowego, bo pozostały jeszcze uporne elementy na wsi, którym porobiono wnioski egzekucyjne i takowe nie zostały zrealizowane”. Należy więc „natychmiast dokonać zwózek zajętych przedmiotów i sprzedać je z wolnej ręki”. Przez to pokazowe działanie „podciągniemy innych, którzy jeszcze zalegają z należnościami dla Skarbu Państwa”. Ustalono, że do licytacji dojdzie w dniu następnym, 11 grudnia. Natomiast na 13 grudnia wyznaczono rozpoczęcie „akcji nacisku” na trzy gminne spółdzielnie produkcyjne by zakontraktowały zwiększoną hodowlę trzody chlewnej, do czego ma zachęcić kaliski GS. 
1982 roku (43 lata temu) – Prezydium Miejskiej Rady Narodowej na wniosek ZGKiM podniosło czynsz za mieszkania z 31 gr od m² na 35 gr. Umotywowano to potrzebą uzyskania dodatkowych funduszy na „oczyszczanie większej ilości ulic w mieście”. Jednocześnie postanowiono wystąpić do Prezydium Wojewódzkiej RN w Koszalinie o zatwierdzenie dla Kalisza Pomorskiego tabeli niższych stawek czynszu uiszczanego przez rzemieślników, gdyż „jest ich znikoma ilość i pracują w niezbyt dogodnych warunkach, a uspołecznionych warsztatów w mieście nie ma”.
1985 roku (40 lat temu) – Sekretarz KM-G PZPR tow. Władysława Kopeć poinformowała na posiedzeniu egzekutywy o wynikach rozmów z sekretarzami POP (ZPD, GS, „Prefabet”, Nadleśnictwo, PGR) „na temat wykonania uchwały XVI Plenum KC PZPR” dotyczącej systemów motywacyjnych w zakładach pracy. Następnie debatowano nad uruchomieniem świetlicy na osiedlu PGR oraz organizacją półkolonii podczas ferii zimowych.

11 grudnia…
1946 roku (79 lat temu) – Zarząd Kalisza Nowego poinformował Starostwo Powiatowe w Drawsku, że na terenie gminy osiedliło się kolejnych 9 rodzin (łącznie 35 osób) osadników – zdemobilizowanych żołnierzy przybyłych zza Buga, w tym w samym mieście 5 rodzin (22 osoby).
1980 roku (45 lat temu) – Egzekutywa KM-G PZPR zatwierdziła uchwały POP przy SKR (Spółdzielni Kółek Rolniczych) o skreśleniu z listy członków PZPR: Stanisława Jakubowskiego, Józefa Kiliańskiego, Adama Nanaszkę i Ryszarda Pomagalskiego, a z listy kandydatów PZPR skreślono: Władysława Górskiego i Feliksa Staciwę. 
Zgodnie uznano, że wymaga przyśpieszenia realizacja przez UMiG wniosków składanych przez mieszkańców wsi, a dotyczących głównie remontu świetlic, naprawy dróg i oświetlenia. Należy też pilnie „dostosować pracę Banku Spółdzielczego w Kaliszu Pomorskim do potrzeb mieszkańców”. Z listy obecności na tym posiedzeniu egzekutywy wynika, iż dotychczasowego kierownika Ośrodka Pracy Ideowo-Wychowawczej tow. Tomasza Jabłeckiego, po jego przejściu do pracy w Choszcznie, zastąpił na tym stanowisku tow. Wiesław Lichtański. Natomiast tow. Urszula Kreft-Lichtańska (co zapewne pozostaje nie bez związku z awansem jej męża), mimo wcześniejszej zapowiedzi nie zrezygnowała z funkcji przewodniczącej ZM-G ZSMP.

12 grudnia…
1945 roku (80 lat temu) – Ks. Jan Borodzicz został administratorem parafii w Kaliszu Nowym. Objął kościół i plebanię w dobrym stanie i nieco zniszczony budynek organistówki. Natomiast nie objął rozdzielonej pomiędzy osadników ziemi ornej, należącej wcześniej do niemieckiej, protestanckiej parafii w Kallies.
1947 roku (78 lat temu) - 14 towarzyszy uczestniczyło w zebraniu koła kolejowego Polskiej Partii Socjalistycznej w Kaliszu Pomorskim. Prowadził je przewodniczący Franciszek Gołombek wraz z sekretarzem Józefem Słocińskim. Przyjęto propozycję skarbnika koła Edwina Lewandowskiego by „w celu zasilenia kasy koła zorganizować zabawę gdyż w kasie nie ma żadnej gotówki nawet na wysłanie niezbędnej korespondencji partyjnej”. Winę za to ponosi skarbnik poprzedniego zarządu, który nie przekazał jeszcze nowemu zarządowi spraw kasowych.
1951 roku (74 lata temu) – Na sesji Miejskiej Rady Narodowej z inicjatywy jej przewodniczącego Feliksa Bejnarowicza zobowiązano dyrektora kaliskiej szkoły Jana Sujkowskiego do zorganizowania wraz z Komitetem Rodzicielskim gwiazdki dla uczniów i przedszkolaków. Ponadto radni uznali (także za przewodniczącym), że „największą bolączką w mieście Kalisz Pomorski jest brak kuźni” i należy ją jak najszybciej uruchomić. W dyskusji radny Adolf Kiziak stwierdził, że „jest dużo wypadków, że mieszkańcy specjalnie niszczą piece i zanieczyszczają mieszkania w tym celu ażeby otrzymać mieszkanie inne. Kierownik Gospodarki Komunalno-Mieszkaniowej musi dołożyć więcej starań w celu położenia kresu tym wybrykom”.
1952 roku (73 lata temu) – Przewodniczący Prezydium MRN Tadeusz Chwaliński poruszył „sprawę socjalistycznej dyscypliny pracy”. Otóż „zaistniał taki wypadek gdy pracownicy Prezydium wychodzili w teren bez wpisywania się do książki wyjść”. Należy bezwzględnie wpisywać się do tej książki przed wyjściem w teren, „żeby Prezydium mogło wiedzieć gdzie jest dany pracownik i co robi”.
1953 roku (72 lata temu) – Na posiedzeniu Prezydium MRN zatwierdzono uposażenie jego członków na rok 1954. Przewodniczącemu Janowi Staworzyńskiemu przyznano miesięczną pensję wg grupy VI, a wiceprzewodniczącemu Olgierdowi Pieciukiewiczowi oraz sekretarzowi Bolesławowi Szwedowi wg grupy VII. Woźny magistratu Franciszek Kania otrzymał stawkę z grupy X. Dzielnicowy Dzielnicy I Bronisław Carło zawnioskował „o przydzielenie rakarzowi jakiejś szopy na kozy, ponieważ kozy chodzą po ulicach i obgryzają drzewka owocowe”.
1956 roku (69 lat temu) – Prezydium MRN postanowiło przydzielić willę przy ul. Toruńskiej 4, gdzie wówczas mieścił się Komitet Miejski PZPR i mieszkanie prywatne jego I sekretarza (a wcześniej było Prezydium Gminnej Rady Narodowej), na oczekiwaną przez mieszkańców aptekę. Jednocześnie udostępniono jeden pokój w siedzibie Prezydium MRN (w kamienicy obok kina) na sekretariat KM PZPR, zaś I sekretarzowi tow. Stanisławowi Stodulskiemu obiecano dać mieszkanie zastępcze. 
Do zatwierdzającej wiadomości przyjęto sprawozdanie z działalności kaliskiego kina przedstawione przez jego kierowniczkę Marię Kawecką. Poinformowała ona, że w związku ze stałym przekraczanie planu liczby widzów na seansach filmowych oraz zwycięstwem kina „Tracz” we współzawodnictwie z podobnymi placówkami w Mirosławcu i Tucznie, w I kwartale 1957 roku zainstaluje się tu projektor szerokotaśmowy.
1970 roku (55 lat temu) – Na zebraniu POP PZPR w KPPB „Żelgazbet” dyr. Aleksander Petryk „omówił sprawę rewizji cen” twierdząc, że „nasze państwo musi doprowadzić ceny do poziomu światowego”. Ale zaznaczył, iż podwyżki cen żywności „niesłusznie objęły ryby, bo wiele ryb przerabia się na mączkę rybną”. Następnie zreferował „sprawę obniżek cen na artykuły przemysłowe”. W dyskusji inni towarzysze zauważyli, że jeśli zdrożała żywność „to skąd ludność będzie miała fundusze na kupno tańszej pralki czy lodówki?” Te wątpliwości próbowano uciszyć argumentem, że „musimy podporządkować się Komitetowi Centralnemu PZPR, ponieważ ich polityka jest słuszna”. Mimo to szeregowi towarzysze z „Żelgazbetu” dalej wątpili w politykę partii. Pytali dlaczego w PGR, gdzie też rządzi partia, wydajność z hektara wynosi zaledwie 9 kwintali? Czemu nowo wybudowane chlewnie „pozostały niewykorzystane i uległy dewastacji”, a wiele ziemiopłodów jak „ziemniaki i zboże” ulega zniszczeniu? Podkreślali, że należało wcześniej „wyciągać z tego wnioski, a nie uciekać się do podwyżek, co uderzy po kieszeni robotników, którzy otrzymują niskie zarobki”. Ponadto „zarobki co miesiąc są niższe, co utrudnia utrzymanie rodziny”. Na koniec zebrania postawiono wniosek, aby z powodu wprowadzonego przez partię wzrostu cen żywności, do sklepu zakładowego „dostarczono większe ilości wędlin po niższych cenach”.
1971 roku (54 lata temu) – Na zebraniu POP PZPR w KPPB „Żelgazbet” jej I sekretarz tow. Stanisław Najs stwierdził, że „szereg towarzyszy opuszcza zebrania partyjne bez usprawiedliwienia”. Odczytał ich nazwiska, a „każdy z wymienionych kolejno wyjaśniał przyczyny nieobecności”. Następnie „wysłuchano referat tow. Gierka wygłoszony w dniu otwarcia VI Zjazdu PZPR”. W przerwie tow. Aleksander Petryk „wyjaśniał niektóre niezrozumiałe zagadnienia z wygłoszonego referatu”. Stwierdzono, że tow. Gierek poruszył „wszystkie najważniejsze sprawy dotyczące dalszej poprawy życia społeczeństwa”. Drugą część jego referatu „postanowiono wysłuchać w domu”.
1980 roku (45 lat temu) – W zaledwie trzyosobowym składzie, pod przewodnictwem Kazimierza Śliwińskiego, obradowała komisja przestrzegania prawa i porządku publicznego MRN. Prócz przewodniczącego obecni byli: Michał Magac i Mieczysław Reszel, natomiast nieobecni to: Zygmunt Leśko, Jan Litwin, Władysław Podgórski, Tadeusz Srodkowski, Władysław Taras oraz Ignacy Załuskowski. W sprawozdaniu z działalności za rok 1980 Kazimierz Śliwiński stwierdził, iż na zaplanowanych 5 posiedzeń odbyły się tylko 3 z powodu braku frekwencji radnych. Wciąż niezrealizowanym wnioskiem komisji pozostaje sprawa wcześniejszego otwierania restauracji „Turystyczna”. Argument, że wówczas „pracownicy będą się tam zaopatrywali w alkohol nie zadowala komisji, ponieważ w lokalach gastronomicznych alkohol powinno się podawać od godz. 13”.

13 grudnia…
1982 roku (43 lata temu) – Sporządzone z tą datą sprawozdanie komisji rewizyjnej KM-G PZPR w Kaliszu Pomorskim stwierdza, że w konferencji sprawozdawczej KM-G PZPR jaka odbyła się kilka dni wcześniej, uczestniczyło 59 z 86 delegatów (miało ich być 104 ale 18 usunięto), więc frekwencja wyniosła zaledwie 68,6%. Podczas obrad głos zabrało 14 towarzyszy, głównie funkcyjnych, bo jedynie 4 robotników i rolników. Skarżyli się oni „na sprawność obsługi rolników przez instytucje” oraz na „sprawy socjalno-bytowe załóg pracowniczych”. Pozostali mówili o: rozwoju szeregów partyjnych, organizacjach młodzieżowych i społecznych, uznaniu dla działaczy partyjnych, dyscyplinie i gospodarności w zakładach pracy, wzroście produkcji rolnej oraz pomocy dla rencistów i emerytów. W uchwale końcowej zadeklarowano wykonanie uchwał KC PZPR, poparcie dla PRON oraz zobowiązanie do „zapoznania członków POP z uchwałą konferencji”.

14 grudnia…
1948 roku (77 lat temu) – Burmistrz Antoni Łazarski pobrał dodatkowo 50% poborów zasadniczych (42.150 zł) za nadzór nad przedsiębiorstwami miejskimi (Lasem Miejskim i Ogrodem Miejskim) w roku 1948. Jak się okazało po późniejszej kontroli, burmistrz pobrał o 19.150 zł za dużo i nakazano mu nadpłatę zwrócić.
1955 roku (70 lat temu) – Sprawozdanie na temat „walki z chuligaństwem” przedstawił na posiedzeniu Prezydium MRN komendant posterunku MO Leon Bujak. Poinformował, że „mimo zmniejszonych wybryków chuligańskich na terenie miasta Kalisza Pomorskiego, wciąż znaczne rozmiary przybiera pijaństwo szczególnie w dni przedświąteczne i świąteczne oraz w dni wypłat pracowniczych”. Jako „wyróżniających się w pijaństwie”, komendant podał robotników PGR „z technikiem Jeżewskim na czele” oraz robotników POM „z agronomem Kiszewskim w komplecie”. Tego ostatniego „wraz z pięcioma pozostałymi chuliganami posadzono w areszcie za bójki”. Jak podkreślił, personel sklepów i gospody GS „sprzedaje wódkę w dni zakazane, a ponadto osobom nietrzeźwym oraz małoletnim”. Na koniec zaproponował aby Prezydium MRN ściślej współpracowało z MO w tej sprawie i doprowadziło do umieszczania zdjęć chuliganów na wystawach niektórych sklepów i w gablotach przed kinem.
Przewodniczący Jan Staworzyński oświadczył, że „osobiście zwalcza pijaństwo w Prezydium MRN gdzie znajdowali się pijacy-chuligani. Pijaństwo bowiem jest jedną z najgorszych plag społecznych”. I na jego wniosek zrealizowano propozycję komendanta MO powołując „patrol obywatelski” do kontroli ulic miasta w dni wypłat. W skład patrolu weszli: Bronisław Bartczak (funkcjonariusz MO), Eugeniusz Ficyk (nauczyciel), Stanisław Gabryszewski (fotograf), Adam Malinowski (radny) oraz Henryk Wysocki (przedstawiciel PGR).

Poszukujemy Waszych wspomnień!

Chcemy stworzyć prawdziwą kronikę Kalisza Pomorskiego – pisaną razem z Wami. Jeśli posiadacie stare fotografie, dokumenty, wspomnienia lub opowieści przekazywane w rodzinie – podzielcie się nimi!

Przesyłajcie je na adres: Promocja@kaliszpom.pl

Wszystkie dotychczasowe materiały przygotował i opracował z pasją Bogumił Kurylczyk – dziękujemy!

Dołączcie do tej niezwykłej podróży w przeszłość! Razem zachowajmy pamięć o tamtych czasach