Wyjątkowy cykl „Karty z kalendarza”, w którym dzień po dniu odkrywamy historię Kalisza Pomorskiego z lat 1945–1985.
To podróż w czasie, która pozwoli nam wspólnie przypomnieć sobie początki powojennego życia w naszym mieście – ludzi, wydarzenia, codzienność i wielkie chwile.
9 lutego…
1945 roku (81 lat temu) – Wojska rosyjskie zajęły Mienken (Dominikowo) oraz Balster (Biały Zdrój).
1950 roku (76 lat temu) – Tadeusz Skawiński przewodniczący Gminnej Rady Narodowej w Kaliszu Pomorskim stwierdził, że „skład GRN pod względem polityczno-społecznym nie jest właściwy” i dlatego w miejsce skreślonych członków Rady zostali powołani nowi: Stanisław Furman (bezp.) rolnik z Kotliny oraz Aleksander Smuga (ZSL) nauczyciel z Dębska.
1951 roku (75 lat temu) - Wydział Cywilny Sądu Rejonowego w Wałczu wpisał do rejestru pod numerem 309 Rolniczy Zespół Spółdzielczy „Rocznica” w Kaliszu Pomorskim.
1955 roku (71 lat temu) – Helena Szczupak (kierowniczka Biblioteki Miejskiej) poinformowała, że posiada na stanie 3953 książki (w tym 250 literatury społeczno-politycznej), z których korzysta 375 czytelników (w tym 225 dorosłych). W roku 1954 wypożyczyli oni łącznie 7500 książek. Pochwaliła się też zorganizowanym „Miesiącem Pogłębienia Przyjaźni Polsko-Radzieckiej” oraz sześcioma „wieczorami bajek dla dzieci, na które chętnie przychodzili także dorośli czytelnicy”.
10 lutego
1945 roku (81 lat temu) – O godz. 13. pierwsze pociski rosyjskich dział spadły na miasto Kallies zaatakowane od strony Białego Zdroju (ul. Toruńskiej) przez 75. gwardyjską dywizję piechoty Armii Czerwonej (dowódca: gen. W. Gorisznij). Wieczorem do walki wkroczyła, nacierająca niespodziewanie dla Niemców od strony Suchowa, rosyjska 12. dywizja piechoty gwardii dowodzona przez gen. Dymitrija Malkowa.
1947 roku (79 lat temu) – Na sesji Miejskiej Rady Narodowej burmistrz Kalisza Pomorskiego Antoni Łazarski, będący jednocześnie komendantem ORMO zakomunikował, że z przydzielonego dla członków tej organizacji 30 kg smalcu i 18 kg sera, otrzymał jedynie ser. Ponadto burmistrz udowodnił, że krowa wpisana mylnie w skład inwentarza Zarządu Miejskiego stanowi jego własność prywatną. Radny Stanisław Jęsiek złożył wniosek o zwiększenie w Radzie reprezentacji Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) i zaproponował dokooptowanie dwóch członków PPS: Mikołaja Stanisławskiego i Mariana Wolskiego.
1951 roku (75 lat temu) - Do tzw. kolektywu złożonego z kilku członków kaliskiego kołchozu (F. Borowskiego, F. Grządziela, W. Grządziela, St. Pszkita, N. Ratkuna, J. Walczaka, P. Zaborowskiego), przemówił delegat Komitetu Powiatowego PZPR w Drawsku Pomorskim Julian Starzyk. Polecił, by „zbadać czy do Spółdzielni nie wkradli się chłopi tylko dlatego, aby nie odstawić nadwyżek zbożowych Państwu na planowy skup zboża”.
1960 roku (66 lat temu) – Prezydium MRN „przyjęło prawomocność” swojej uchwały w sprawie upoważnienia przewodniczącego Jana Staworzyńskiego do przekazania obiektu kina „Kalina” dla Wojewódzkiego Zarządu Kin w Koszalinie. Uznano, że była ona prawomocna, a późniejsze „uznanie ją za nieprawomocną było nieprawomocne”.
1964 roku (62 lata temu) – Na sesji MRN uchwalono „plan agrominimum w celu szybkiego podniesienia kultury rolnej i wykorzystania rezerw produkcyjnych w indywidualnej gospodarce rolnej”. Zaplanowano „skłonić Franciszka Borowskiego, Władysława Kaniukę i Jana Panasa do budowy zbiorników na gnojówkę”, gdyż ta sprawa ma w ich gospodarstwach „wiele do życzenia”. Z kolei Adolfa Kopruchę i Zygmunta Tomasika zobowiązano do pobudowania silosów, w których „planuje się jesienią przeprowadzić pokaz kiszenia pasz”. Stwierdzono, że „Stanisław Dziewierz i Anna Moczarska nie uprawiają w całości posiadanego areału” i uznano za konieczne „skłonić tych rolników do całkowitego zagospodarowania z pomocą od rolników lepiej gospodarujących”. Z kolei „Jan Kasiak i Władysław Czerniga zastosują wywóz łęt ziemniaczanych na łąkę, celem większego wykorzystania z łąk istniejących rezerw”. Dla „poprawienia istniejącego stanu hodowli trzody chlewnej” powołano sekcję hodowlaną pod przewodnictwem Stefana Wojciechowskiego. W jej skład weszli rolnicy: Feliks Bejnarowicz, Franciszek Celmer, Adolf Koprucha, Zygfryd Kojałowicz, Nikodem Ratkun, Jan Szewc, Józef Ufniarz.
1986 roku (40 lat temu) – Kierownik Ośrodka Pracy Ideowo-Wychowawczej KM-G PZPR tow. Włodzimierz Wołowiec powiadomił tow. Lesława Budzisza z redakcji „Głosu Pomorza”, że „w ramach obchodów 41-rocznicy wyzwolenia Kalisza Pomorskiego odbył się Miejsko-Gminny Turniej w szachach o Złotą Wieżę – indywidualnie oraz drużynowo”. Drużynowo zwyciężyli reprezentanci PGR, a indywidualnie Bogdan Klapiński (także pracownik PGR).
11 lutego
1945 roku (81 lat temu) – O świcie walki w Kallies ustały, gdyż wojska niemieckie wycofały się w kierunku Cybowa i Drawska. Generał Dymitrij Malkow odnotował w zachowanym meldunku, że „wczesnym rankiem 11 lutego rosyjskie oddziały opanowały miasto”.
1950 roku (76 lat temu) – Na posiedzeniu prezydium MRN (przewodniczący Henryk Czerczak i czterej członkowie: Mikołaj Bandurowicz, Władysława Sikorska, Edward Sobotkowski, Feliks Szczodrowski) wyznaczono na 12 marca datę obchodów 5. rocznicy wyzwolenia Ziemi Szczecińskiej oraz na 18 lutego datę uroczystej akademii w auli szkolnej w rocznicę śmierci Aleksandra Puszkina.
1986 roku (40 lat temu) – Odbyło się szkolenie aktywu partyjnego „odnośnie projektu programu PZPR”. Rolę klasy robotniczej „w systemie socjalistycznego kraju” omówiła tow. Pelagia Starzec, lektor KM-G. Podkreśliła, że „podstawą władzy ludowej jest sojusz robotniczo-chłopski”. I sekretarz KM-G tow. Jerzy Płachta podkreślił, że założeniem wyjściowym projektu programu PZPR jest „konsekwentne dostrzeganie siły partii oraz jej zdolności do prowadzenia procesu socjalistycznego rozwoju kraju w dalszym pogłębieniu wierności ideologii marksistowsko-leninowskiej”. W tym szkoleniu wzięło udział 23 towarzyszy.
12 lutego
1945 roku (81 lat temu) – Kiedy wojsk niemieckich w zdobytym Kallies (Kaliszu Pomorskim) już nie było, Rosjanie robili to co zwykle w zdobytych na Pomorzu miejscowościach: rabowali, palili, burzyli. Czasu mieli dużo, gdyż front walk zatrzymał się tu na prawie trzy tygodnie, do 1 marca 1945 roku. Ogrzewany kościół pełnił funkcję koszar, szkoła – szpitala, pałac – siedziby sztabu. Ratusz i gmach sądu zajęli na kwatery oficerowie. Jak ustalił ostatni kaliski pastor Günter Köhler na podstawie relacji świadków, w roku 1945 zginęło podczas walk, podczas późniejszych mordów i gwałtów, w trakcie ewakuacji lub dalszej ucieczki albo popełniając samobójstwo – aż 210 cywilnych mieszkańców Kallies (kobiet, dzieci i starców). Z tego 96 zgonów nastąpiło w naszym mieście (większość jeszcze w lutym 1945 r.), 24 w okolicach Drawska Pomorskiego i Świdwina oraz 90 w trakcie dalszej ucieczki za Odrę.
1947 roku (79 lat temu) - Na zebraniu Komitetu Miejskiego PPS rozliczono koszty zorganizowanej 9 lutego zabawy. Wydatki ogółem w wysokości 31.212 zł okazały się o 327 zł wyższe niż uzyskane przychody. Dlatego zobowiązano członków PPS, którzy nie byli na zabawie, do sfinansowania tego niedoboru. Z sumy 4.170 zł uzyskanej ze sprzedaży biletów (po 30 zł) można wyliczyć, iż bawiło się 139 osób.
1949 roku (77 lat temu) – Jak głosi uchwalony przez MRN „Statut etatów służbowych Zarządu Miejskiego w Kaliszu Pomorskim”, na wszystkich stanowiskach urzędniczych (sekretarza, jego zastępcy oraz referentów) wymagane jest „wykształcenie co najmniej 6 klas gimnazjum starego typu lub 4 klasy nowego typu”. Dwaj pierwsi muszą ponadto legitymować się doświadczeniem w pracy na samodzielnym stanowisku.
1965 roku (61 lat temu) – Na posiedzeniu Prezydium MRN wicedyrektor „Szkoły Ogólnokształcącej” Jan Przygięda złożył informację z wyników nauczania i wychowania młodzieży za I półrocze roku szkolnego 1964/65”. Okazało się, że „młodzież otrzymała niezadowalające wyniki w nauce, a w niektórych klasach nawet bardzo złe. Klasy siódme, jako klasy wyjściowe, osiągnęły wyniki wprost katastrofalne”. Wpływają na to także bardzo trudne warunki lokalowe. Oprócz głównego budynku szkoły zajęcia dla 1031 uczniów odbywają się również w kamienicy przy ulicy Wolności 6. Na koniec zwrócił się o „powołanie komisji, która czyniłaby starania o wybudowanie nowej szkoły”. Członek Prezydium Jerzy Andrzejczak poparł ten wniosek i dodał, że „większość dzieci, które otrzymały wyniki niedostateczne, to są dzieci rodziców alkoholików”. Ponadto „młodzież nieletnia jest zatrudniana w Tartaku przed lekcjami, względnie po lekcjach, i właśnie ta młodzież najczęściej jest nieprzygotowana do lekcji”.
1986 roku (40 lat temu) – Członkowie egzekutywy KM-G PZPR wizytowali „budowę budynku mieszkalnego przy ul. FJN w Kaliszu Pomorskim”. Jak stwierdzili, „postęp prac jest niewielki” i „wyrazili obawy czy planowany termin ukończenia w październiku 1986 r. będzie dotrzymany”. Naczelnik Antoni Oleksiuk stwierdził, że obecnie jest 115 wniosków o przydział mieszkań, a nowy blok będzie ich miał tylko 32. „Z tego część musi być zatrzymana jako mieszkania funkcyjne i dla nauczycieli, więc będą trudności z dobrym przydziałem”. Informację na temat „działania ORMO przedstawił M-G Komendant tow. Bronisław Długi”. Egzekutywa złożyła „podziękowanie członkom ORMO za ich działalność w 40-leciu PRL”. Dla „uhonorowania tej organizacji” zaplanowano „wręczenie nagród, odznaczeń i wyróżnień” na wieczornicy środowiskowej w kinie „Kalina”, 21 lutego.
13 lutego
1950 roku (76 lat temu) - Lustrację Komitetu Miejskiego PZPR w Kaliszu Pomorskim przeprowadził „opiekun” z ramienia Komitetu Powiatowego PZPR w Drawsku, tow. Henryk Burdyński. Jak wynika z jego sprawozdania w miejscowych siedmiu podstawowych organizacjach partyjnych (POP) zebrania są prowadzone dwa razy w miesiącu, a szkolenia dwa razy w tygodniu. „Powodem małej frekwencji na szkoleniach i zebraniach jest małe zainteresowanie i obojętność w stosunku do partii. Usunięcie z partii najwięcej opieszałych może stać się przyczyną do otrzeźwienia pozostałych”. Jana Czerczaka, sekretarza POP na kolei (PKP), pochwalono za „energiczny i zdecydowany sposób zlikwidowania” szerzącej się wrogiej propagandy poprzez „wysłuchiwanie radia zagranicznego” w domu Zenona Nosko.
1951 roku (75 lat temu) - Prezydium MRN wystąpiło do Prezydium Powiatowej RN o „przekazanie uprawnień przyjmowania, awansowania i zwalniania pracowników”, co wiązało się z ruchem kadrowym spowodowanym utworzeniem w Kaliszu Pomorskim Zakładu Oczyszczania Miasta (ZOM) oraz Zakładu Nieruchomości Miejskich (ZNM).
1953 roku (73 lata temu) – Na posiedzeniu Prezydium GRN wiceprzewodniczący Władysław Chojnacki stwierdził, że „sprawy finansowe przebiegają słabo, gdyż są tacy rolnicy, którzy jeszcze nie wpłacili ani jednej złotówki chociaż są organizowane masowe inkasa”. Przewodniczący Prezydium Jan Staworzyński zaapelował do rolników o wczesne wywożenie na pola obornika, albowiem „wtedy z chwilą możności pracy w polu nie trzeba będzie się odciągać od pracy w polu”.
1957 roku (69 lat temu) – Kierownik Administracji Domów Mieszkalnych Jan Szwed poinformował Prezydium MRN, że zaplanowane na I kwartał prace remontowe w 4 budynkach (ul. Koszalińska 36, ul. B. Chrobrego 25, 26 i 28) przebiegają sprawnie. Natomiast na II kwartał zaplanowano remonty kapitalne 5 budynków (ul. Rybacka 30 i 42, ul. Strzelecka 14, ul. Grunwaldzka 8 i ul. Dworcowa 5).
14 lutego
1955 roku (87 lat temu) – Powołano „Komitetu Obchodu 10-tej rocznicy wyzwolenia Ziemi Drawskiej”. Przewodniczącym 13-osobowej sekcji organizacyjnej został Józef Dąbrowski, a jego zastępcą Józef Kabs; przewodniczącym 16-osobowej sekcji propagandowej został Tadeusz Jastrzębski, a jego zastępcą Bolesław Maras; przewodniczącym 16-osobowej sekcji dekoracyjno-artystycznej został Piotr Kitaszewski, a jego zastępcą Aleksander Żółtowski. Ponadto „powołano komitet do opracowania referatu na dzień 22.02.1955 r.” w składzie: Jan Staworzyński, Witold Jankowski, Marian Zwan i Władysław Jasek.
1980 roku (46 lat temu) – Na kandydatów do PZPR przyjęto sześciu robotników (pięciu w GS „SCh”: Jerzego Głuchowskiego, Stefana Kucharskiego, Andrzeja Nowaka, Tadeusza Sochę, Kazimierza Walusa) i Bolesława Borczucha kierowcę w ZR Pomierzyn oraz dwie robotnice w „Prefabecie”: Wacławę Chojnacką (suwnicowa) i Mirosławę Wojnarowską (pomocnicę w magazynie). Egzekutywa KM-G PZPR oceniła jako bardzo trudną sytuację kadrową w Spółdzielni Ogrodniczej, gdzie brakuje odpowiedniego kierownika, a jednocześnie by utrzymać ten zakład należy rozbudować halę produkcyjną, polepszyć warunki pracy i zagospodarować na punkt skupu obiekt po nieczynnej mleczarni. Uczestniczący w posiedzeniu wicedyrektor RSOP w Szczecinku Józef Wojnicz obiecał te ustalenia zrealizować.
1986 roku (40 lat temu) - Kierownik Ośrodka Pracy Ideowo-Wychowawczej KM-G PZPR tow. Włodzimierz Wołowiec powiadomił tow. Lesława Budzisza z redakcji „Głosu Pomorza”, że 12 lutego „z okazji 41-rocznicy wyzwolenia Kalisza Pomorskiego odbyła się uroczysta akademia miejsko-gminna w miejscowym domu kultury”. Obywatelowi Henrykowi Furmankowi wręczono Złoty Krzyż Zasługi, a obywatelce Bolesławie Płachcie Srebrny Krzyż Zasługi. Ponadto Medale 40-lecia Polski Ludowej otrzymali: Leon Doleżan, Józef Kruk, Kazimiera Leszczyńska i Ludwik Olszewski. Po akademii odbyło się spotkanie „z przedstawicielami Północnej Grupy Wojsk Radzieckich gdzie wymieniano poglądy, doświadczenia i przekazano pozdrowienia wzajemne”. Mówiono także o „sytuacji politycznej” oraz „umacnianiu dalszej współpracy i pomocy wzajemnej, braterstwa między narodami Polski i ZSRR”.
15 lutego
1956 roku (70 lat temu) – Lekarz Jan Milanowski złożył na posiedzeniu Prezydium MRN sprawozdanie z działalności Ośrodka Zdrowia, którym nadal kieruje felczer Aleksander Romach. Jego pracę nisko ocenia przewodniczący Jan Staworzyński, gdyż uważa, że „dba on jedynie o to, by prywatnie coś zarobić”. Natomiast obecnie najważniejsze jest znalezienie lokalu na aptekę, by usunąć z Ośrodka punkt apteczny, który zajmuje gabinet zabiegowy i aktualnie zastrzyki daje się w poczekalni na oczach wszystkich pacjentów. Sprawozdanie z działalności Ochotniczej Straży Pożarnej złożył jej nowy komendant Jan Żmijewski, mający pod sobą 20 druhów i dysponujący wozem bojowym i motopompą oraz wężami dającymi możliwość rozwinięcia akcji gaśniczej na odległość 400 m. Przewodniczący Jan Staworzyński podkreślił w dyskusji, iż „obowiązkiem załogi OSP jest nie tylko już powstałe pożary gasić, ale i przyczyniać się do zmniejszenia takowych poprzez organizowanie zebrań omawiających sprawy umiejętnego obchodzenia się z ogniem”.
1958 roku (68 lat temu) – W pierwszej sesji MRN nowej kadencji, wyłonionej w wyborach przeprowadzonych 2 lutego 1958 roku, uczestniczyło 15 z 16 radnych: Władysław Belnik, Stanisław Białobrzeski, Wawrzyniec Dąbrowski, Antoni Kozłowski, Helena Kurylczyk, Bolesław Majewski, Aleksander Piotrowski, Henryk Przybyłowski, Jan Staworzyński, Stanisław Stodulski, Jan Tokarski, Zygmunt Tomasik, Zdzisław Wiśniewski, Franciszek Wypychowski, Aleksander Żółtowski. Nieobecny usprawiedliwiony był Józef Drzewiecki. W imieniu klubu radnych PZPR sekretarz KM PZPR Stanisław Stodulski podał kandydaturę Jana Staworzyńskiego na przewodniczącego Prezydium MRN, nieobecnego na sesji Józefa Drzewieckiego na jego zastępcę i Antoniego Kozłowskiego na członka. W tajnym głosowaniu każdy z tych kandydatów otrzymał po 15 głosów (wszystkich obecnych radnych), co znaczy, że i J. Staworzyński, i A. Kozłowski głosowali sami na siebie.
1962 roku (64 lata temu) – Jak poinformował kierownik kaliskiej Betoniarni Piotr Tolwaj na zebraniu POP PZPR, planu produkcji nie wykonano z powodu braku pospółki i żwiru. A to dlatego, „że na żwirowni został uszkodzony transporter przez huragan”.
1982 roku (44 lata temu) – Komisja Przestrzegania Prawa i Porządku Publicznego MRN, obradująca pod przewodnictwem Kazimierza Śliwińskiego, podsumowała działalność za rok 1981. Odbyła wówczas 3 posiedzenia na zaplanowanych 5. Dwa się nie odbyły z powodu braku quorum, a średnia frekwencja wyniosła 56%. Na bieżącym posiedzeniu (na 9 członków obecnych było 6) zgłoszono trzy wnioski, w tym „o ustalenie gospodarza obiektu po mleczarni i wyegzekwowanie zabezpieczenia go przed niszczeniem oraz zabezpieczenie pozostałych po mleczarni maszyn”.
Poszukujemy Waszych wspomnień!
Chcemy stworzyć prawdziwą kronikę Kalisza Pomorskiego – pisaną razem z Wami. Jeśli posiadacie stare fotografie, dokumenty, wspomnienia lub opowieści przekazywane w rodzinie – podzielcie się nimi!
Przesyłajcie je na adres: Promocja@kaliszpom.pl
Wszystkie dotychczasowe materiały przygotował i opracował z pasją Bogumił Kurylczyk – dziękujemy!
Dołączcie do tej niezwykłej podróży w przeszłość! Razem zachowajmy pamięć o tamtych czasach
