Historie zapisane na Nowym Cmentarzu
Na Nowym Cmentarzu w Kaliszu Pomorskim znajdują się groby ojców miasta, czyli osób pełniących tu od 1945 roku najwyższe funkcje samorządowe. Początkowo byli nazywani burmistrzami i kierowali Zarządem Miasta. Ale po 1950 roku gdy wprowadzono komunistyczny system „centralizmu demokratycznego”, przysługiwał im już tylko tytuł Przewodniczącego Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, która miała bardzo ograniczone kompetencje, sprowadzające się do nadzoru nad wykonaniem odgórnie zaplanowanych zadań. Prezydium MRN było zatem namiastką dzisiejszego Urzędu Miasta i zajmowało się głównie rozliczaniem rolników z obowiązkowych dostaw, ściąganiem podatków oraz czynszów od mieszkańców, a także trwającym do lat 70. XX wieku odgruzowywaniem ulic.
Nowy Cmentarz, przypomnijmy, jest czwartym z kolei cmentarzem w mieście. Pierwszy otaczał nieistniejący kościół średniowieczny i znajdował się na dzisiejszym skwerze przy skrzyżowaniu ulic: Wolności, Krzywoustego i Religi. Drugi cmentarz mieszkańcy niemieckiego miasta Kallies urządzili poza warownymi murami na obecnym skwerze obok dawnego kina czyli na skrzyżowaniu ulic: Wolności i Jasnej. Usytuowany po drugiej stronie ulicy Wolności Stary Cmentarz założono w końcu XVIII wieku, a zamknięto go z racji „nadmiernego zagęszczenia” jak to napisano w uchwale Miejskiej Rady Narodowej nr II/8/63 z 27 lutego 1963 roku. Wtedy też uruchomiono Nowy Cmentarz (dokładnie 6 marca 1963 r.), który jako rezerwowy Niemcy zaczęli przygotowywać w roku 1940.
Z kilkunastu pochowanych tu samorządowców przypomnimy dwóch. Zaczniemy od Wawrzyńca Dąbrowskiego (1897-1984), pierwszego burmistrza Kalisza Nowego jak nazywało się miasto od zakończenia II wojny do roku 1947, który spoczywa na Nowym Cmentarzu w połowie głównej alei, na prawo od niej, w kwaterze nr 15, rząd 5, grób 112. Jak czytamy w zachowanej ankiecie personalnej, przybył on do Kalisza Nowego 23 marca 1945 roku i od władz wojskowych „otrzymał funkcję burmistrza”. Musiał od razu „zorganizować ludzi”, czyli mieszkających tu niemieckich cywili, „aby pogrzebali stosy poległych żołnierzy”. Oprócz odoru rozkładających się zwłok i spalenizny najbardziej dokuczał wówczas brak żywności. Wawrzyniec Dąbrowski jako jeden z pierwszych, polskich osadników zajął duży dom i gospodarstwo przy ulicy Szczecińskiej 12. Zawsze był wzorowym rolnikiem, a jednocześnie przyczynił się do zorganizowania szkoły, uruchomienia młyna, założenia Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” oraz Banku Spółdzielczego. W 1946 roku burmistrzem został Antoni Łazarski, a Wawrzyńca Dąbrowskiego wybrano na wiceprzewodniczącego Miejskiej Rady Narodowej.
Konstanty Kołtun (1930-2016) przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Kaliszu Pomorskim od września 1967 roku do listopada 1972 roku, spoczywa tuż przy głównej alei (na jej początku po lewej stronie) w kwaterze nr 1, rząd 11, grób 62. To bardzo zasłużona dla miasta i malownicza postać. Był znanym i wziętym mistrzem krawiectwa męskiego. Cała męska część naszego miasta i okolic, szyła u niego najpierw ubranka do komunii, a potem garnitury do ślubu. Mistrz Kołtun śpiewał także w kościelnym chórze i aktywnie udzielał się społecznie, przez co wybrano go na funkcję Przewodniczącego Prezydium MRN. Gdy miał zakład krawiecki, mieszkał na drugim piętrze kamienicy na rogu ulic: Wolności i Sikorskiego. Potem przeniósł się na parter dawnego przedszkola na rogu ulic: Grunwaldzkiej i Błonie Kaszubskie. Największym jego osiągnięciem było założenie kaliskiej filii wałeckiej spółdzielni „Sinogal” szyjącej odzież roboczą, która zatrudniała kilkadziesiąt kobiet. Hala zakładu wraz z częścią socjalną powstała naprzeciwko jego mieszkania. Dziś tę halę zaadoptowano na Dom Seniora.
Bogumił Kurylczyk
